hulya
26-03-2008, 12:51
Yoğunluğu 1,105 olan renksiz, kokusuz gaz.
Oksijen, sıvılaştırılması güç bir azdır (-183 derecede kaynar). Doğada en yaygın olan element odur: havada olduğu gibi suda da vardır; soluduğumuz havanın beşte biri oksijendir. Hayvanların ve bitkilerin hayatında çok önemli yer tuttuğu gibi (solunum); insan uğraşlarında da payı büyüktür (besinlerin pişirilmesi, soğukla savaş, madenlerin hazırlanması v.b.).
Oksijen olmadan hiç bir canlı var olamaz. Nefes alırken havayla birlikte oksijeni de içimize çekeriz; oksijen kana karışır ve kandaki alyuvarlar sayesinde vücutta dolaşır. Oksijen kimyasal bileşimlerde de yer alır: besinlerdeki karbonla birleşerek solunumla dışa attığımız karbon dioksiti meydana getirir. Vücudumuza enerji verir ve vücut sıcaklığının değişmemesini sağlar. Bu son derece önemli görevleri nedeniyle, havasızlık veya oksijensiz hava (daracık, di manii yerler), solunumun durmasına kadar varabilen ağır bozukluklara yol açabilir.
ISI VE IŞIK
Yanma olayını (oksijenin katılma­sıyla meydana gelen ve ısı çıkaran kimyasal tepkilerin tümü) ilk defa Lavoisier inceledi. Yanabilir denen maddelerin bir kısmı karbondur (C); bu maddeler yanarken, bileşimlerin-deki karbon, havanın oksijeniyle bir­leşerek dumanda bulunan karbon dioksit (CO2) ve karbon monoksit (CO) gazlarını verir.
Ateş denen gözle görülür yanma, çok miktarda oksijen harcayan, buna karşılık ısı ve ışık yayan şiddetli bir kimyasal tepkimedir. Sözgelimi bir otomobil motorunda, ağırlık olarak l kısım yakıtın yanması için 14 kısım hava gerekir ve bu çok büyük bir ha­cim tutar (çünkü bir metre küp hava ancak 1,3 kilo gelir).
DOĞAL OKSİJEN VE SANAYİ OKSİJENİ
Oksitlerin oluşumu, oksijenin çeşitli maddelerle karıştığı az veya çok şiddetli, az veya çok yavaş kimyasal tepkilerin bir sonucudur. En kolay oksitlenen maddeler arasında madenler yer alır. Örneğin, oksijen demiri paslandırır.
Çok miktarda tüketildiği halde atmosferdeki oksijen miktarı pek değişmez. Gerçekten, hayvanlar âleminin tükettiği oksijeni bitkiler yerine koyar: çünkü bitkiler havadan karbon dioksit alır, bunun karbonunu alıkoyduktan sonra oksijenini geri verir.
Sanayide sıvı havanın damıtılması yoluyla elde edilen saf oksijen madenî tüpler içinde basınçlı olarak satılır. Saf oksijen şiddetli bir yanma sağlar: basınçlı oksijenle beslenen gazlı, asetilenli, hidrojenli veya bu-tanlı hamlaçlar madenleri birbirine kaynatabilir veya kesebilir.
Saf oksijen canlılar için de yararlıdır; bazı hastaları bir oksijen çadırına yerleştirmekle kurtarmak mümkündür. Saf oksijen uçaklarda, denizaltılarda v.b. yapay atmosfer (basınçlı hava) yaratmağa da yarar. Ama bunun için oksijen dozunu çok iyi ayarlamak gerekir: çok fazla oksijen, dağcıların çok yükseklerde hissettiğine benzeyen sarhoşluğa yol açar.
Son yıllardaki araştırmalardan anlaşıldığına göre, oksijen, yüksek basınç altında zehirlenmelere yol açmaktadır. Nitekim 10 atmosferlik basınç altında mantarların büyümesi durmakta, ıslak fasulye taneleri üç günde ölmekte, bakterilerin gelişmesi önlenmekte, böceklerle yumurta­ları ise bir gün bile dayanamadan canlılığını kaybetmektedir.
Alinti
Oksijen, sıvılaştırılması güç bir azdır (-183 derecede kaynar). Doğada en yaygın olan element odur: havada olduğu gibi suda da vardır; soluduğumuz havanın beşte biri oksijendir. Hayvanların ve bitkilerin hayatında çok önemli yer tuttuğu gibi (solunum); insan uğraşlarında da payı büyüktür (besinlerin pişirilmesi, soğukla savaş, madenlerin hazırlanması v.b.).
Oksijen olmadan hiç bir canlı var olamaz. Nefes alırken havayla birlikte oksijeni de içimize çekeriz; oksijen kana karışır ve kandaki alyuvarlar sayesinde vücutta dolaşır. Oksijen kimyasal bileşimlerde de yer alır: besinlerdeki karbonla birleşerek solunumla dışa attığımız karbon dioksiti meydana getirir. Vücudumuza enerji verir ve vücut sıcaklığının değişmemesini sağlar. Bu son derece önemli görevleri nedeniyle, havasızlık veya oksijensiz hava (daracık, di manii yerler), solunumun durmasına kadar varabilen ağır bozukluklara yol açabilir.
ISI VE IŞIK
Yanma olayını (oksijenin katılma­sıyla meydana gelen ve ısı çıkaran kimyasal tepkilerin tümü) ilk defa Lavoisier inceledi. Yanabilir denen maddelerin bir kısmı karbondur (C); bu maddeler yanarken, bileşimlerin-deki karbon, havanın oksijeniyle bir­leşerek dumanda bulunan karbon dioksit (CO2) ve karbon monoksit (CO) gazlarını verir.
Ateş denen gözle görülür yanma, çok miktarda oksijen harcayan, buna karşılık ısı ve ışık yayan şiddetli bir kimyasal tepkimedir. Sözgelimi bir otomobil motorunda, ağırlık olarak l kısım yakıtın yanması için 14 kısım hava gerekir ve bu çok büyük bir ha­cim tutar (çünkü bir metre küp hava ancak 1,3 kilo gelir).
DOĞAL OKSİJEN VE SANAYİ OKSİJENİ
Oksitlerin oluşumu, oksijenin çeşitli maddelerle karıştığı az veya çok şiddetli, az veya çok yavaş kimyasal tepkilerin bir sonucudur. En kolay oksitlenen maddeler arasında madenler yer alır. Örneğin, oksijen demiri paslandırır.
Çok miktarda tüketildiği halde atmosferdeki oksijen miktarı pek değişmez. Gerçekten, hayvanlar âleminin tükettiği oksijeni bitkiler yerine koyar: çünkü bitkiler havadan karbon dioksit alır, bunun karbonunu alıkoyduktan sonra oksijenini geri verir.
Sanayide sıvı havanın damıtılması yoluyla elde edilen saf oksijen madenî tüpler içinde basınçlı olarak satılır. Saf oksijen şiddetli bir yanma sağlar: basınçlı oksijenle beslenen gazlı, asetilenli, hidrojenli veya bu-tanlı hamlaçlar madenleri birbirine kaynatabilir veya kesebilir.
Saf oksijen canlılar için de yararlıdır; bazı hastaları bir oksijen çadırına yerleştirmekle kurtarmak mümkündür. Saf oksijen uçaklarda, denizaltılarda v.b. yapay atmosfer (basınçlı hava) yaratmağa da yarar. Ama bunun için oksijen dozunu çok iyi ayarlamak gerekir: çok fazla oksijen, dağcıların çok yükseklerde hissettiğine benzeyen sarhoşluğa yol açar.
Son yıllardaki araştırmalardan anlaşıldığına göre, oksijen, yüksek basınç altında zehirlenmelere yol açmaktadır. Nitekim 10 atmosferlik basınç altında mantarların büyümesi durmakta, ıslak fasulye taneleri üç günde ölmekte, bakterilerin gelişmesi önlenmekte, böceklerle yumurta­ları ise bir gün bile dayanamadan canlılığını kaybetmektedir.
Alinti
