Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) Mühendislik Mimarlık Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Arsan Bilişli, özellikle toplu gıda tüketim yerlerinde oluşan ekmek israfını önlemek için, ekmeklerin buzdolabında saklanarak yeniden tüketilebileceğini belirtti.

Prof. Dr. Bilişli, lokanta, otel ve yemek fabrikalarında her yıl milyonlarca ekmeğin tüketilmeyip çöpe atıldığını, buğday üretiminin önem kazandığı son yıllarda yapılan bu israfın ülke ekonomisini büyük zarara uğrattığını söyledi.

Ekmek israfının önüne geçmek için en uygun saklama koşulunun, 20 derecenin altındaki serin ortamlar olduğunu belirten Bilişli, aksi taktirde ekmeğin plastik poşet içinde saklandığı ortamda kısa sürede küflenmeye yol açtığını ifade ederek, şunları kaydetti:

“Özellikle, toplu gıda tüketim yerlerinde meydana gelen ekmek israfını önlemek için, ekmekler buzdolabında saklanarak yeniden tüketilebilir. Evlerdeki ekmek israfı toplu gıda tüketim yerlerindeki kadar çok büyük rakamlara ulaşmasa da, evlerde de ekmek israfını önlemek için, ekmek kurutularak ya da galeta unu yapılarak yeniden dönüşümü sağlanabilir. Tirit, boza veya yumurtalı ekmek de yapılabilir. Ülkemizde, son yıllarda buğday üretim miktarındaki azalmayı göz önünde bulundurulacak olursak, ekmek israfının önlenmesinin kaçınılmaz olduğu ortadadır.”


Küresel ısınma ve kuraklığı gözönünde bulundurursak ekmek israfı konusunda daha hassas olmalıyız...

Bayat ekmekle nefis yemekler
Atalarımız ekmeğe son derece hürmet göstermiş, sofrada ufalanan ekmek parçalarını atmayarak bayatlayan parça ekmekleri çorba ve diğer sulu yiyeceklerle tüketmişlerdir.
Günümüzde ise ekmekler çok kolay bayatlatılmakta, bayat ekmekler rahatlıkla çöpe atılabilmektedir. Halbuki alacağımız birkaç küçük tedbirle önce ekmekleri bayatlamaktan kurtarabilir, tüm önlemlere rağmen bayatlayan ekmeklerle çok nefis yemek ve tatlılar hazırlayabiliriz.
Uzmanlar ekmek israfını önleyebilecek tedbirler arasında ‘Ev hanımlarının bayatlamış ekmeği değerlendirme konusunda bilgilendirilmesi ve teşvik edilmesini’ göstermektedirler. Gerçekten de ev hanımları ekmeklerini bayatlatmayarak, bayatlayan ekmeklerini de çeşitli şekillerde değerlendirerek öncelikle ev ekonomisine daha sonra ülke ekonomisine küçümsenmeyecek katkılarda bulunabilirler.

Pirinç, Çin’de en çok tüketilen gıda maddesi. Her Çinli günde en az bir defa pirinç yemeği yemekte. Çin’de yaşayan her bir insanın bir pirinç tanesini çöpe attığını varsaydığımızda her gün en az 1 milyar tane pirinç tanesi israf olacaktır. Bu gerçekten de hiç küçümsenmeyecek bir rakam…


Ekmeğin saklanması
Günlük olarak kalan ekmeğin atıl duruma düşmemesi için en iyi yöntem buzdolabında ve derin dondurucuda saklanmasıdır. Sadece bu yöntemle ekonomiye çok büyük bir katkıda bulunulabilir. Buzdolabında bekletilen ekmek, tüketileceği zaman çıkarılarak 60 derecenin üzerinde ısıtılması durumunda tekrar taze ekmek özelliğini alacaktır.
Tahta ekmek dolabına ambalajsız olarak konulan ekmek, gevrekliğini korumasının yanı sıra bir süre sonra çok çabuk kuruyarak, kabuk kısmı çok sertleşmektedir. Ekmek dolabına naylon poşet içinde konulduğunda ise çok fazla yumuşama olmaktadır. 4 derecede saklanan ekmek, çabuk bayatlasa da kuruma ve küflenmeyi önleme açısından tercih edilebilir.
Ekmek tüketirken dikkat edilmesi gereken hususlar
- Ekmeği kesinlikle açıkta bırakmamalıyız.
- Sıcak ekmekleri soğuduktan sonra naylon torba içinde saklayabilirsiniz.
- Ekmeğin yeterince soğumadan bırakılırsa buhar nedeniyle küflendiğini bilmeliyiz.
- Yine bilmeliyiz ki ekmek tüketilirken, bazı kişiler kabuğunu sevdikleri için veya ekmek içi sıcakken hamur olduğundan önce ekmeğin kabuğunu koparıp yerler, bu durumda ekmek daha kolay bayatlar. Çünkü su kaybı kolaylaşır, kuru, kolayca ufalanır.
- Ekmeği bir öğünde tüketilecek kadar dilimlemeli, kalanı bütün olarak muhafaza etmeliyiz.
- Soğuk ekmek kesinlikle bayat ekmek demek değildir. Bir gün sonra bile ısıtıldığında tekrar yumuşak ve lezzetli bir hal aldığı için kolaylıkla yenebilir.
- Ekmeği bozulmadan bozdolabında saklayabiliriz. Böylece küflenmesini önlemiş oluruz. Ancak tazeliği doğal olarak azalacaktır. Bu ekmekler yine kızartılarak veya ısıtılarak rahatlıkla yenebilir.
- Eğer derin dondurucumuz varsa ekmeği -21 derecede taze olarak uzun süre saklayabiliriz
Mevlana’dan
Ekmeğin zevkini, ancak aç kimse bilir; tok olan, o zevki, hiç bilmez! Ekmekçi dükkanındaki ekmeklerden dükkanın ne haberi vardır?
Ekmekçi aç olsaydı, ekmeği hiç satmazdı; seher rüzgârı gülün kıymetini bilseydi, onu saçıp dökmezdi!
Bayat ekmekle yapılan yemekler
Ekmek Dilimi
Malzeme:1 bayat ekmek, 3 yumurta, 1 kaşık nişasta, 3 kaşık un, 1 çay bardağı rendelenmiş az tuzlu peynir, 1 küçük demet maydanoz, 1 çay bardağı su, yeterince tuz, 1 su bardağı yağ
Hazırlanışı:
Un, yumurta ve nişasta ile birlikte bir telle güzelce çırpılır. İçerisine bir çay bardağı rendelenmiş peynir, ince kıyılmış maydanoz ve bir çay bardağı su katılarak hepsi birlikte güzelce karıştırılır.
Diğer taraftan bir veya iki günlük bir bayat ekmek, birer santim kalınlıkta düzgünce dilimler halinde kesilir. (Peynirin tuzu, ekmeğin tuzu kâfi geleceğinden ekmek dilimi için pek tuz istemez.)
Bir tavada bir su bardağı çiçek yağı kızdırılır. Kesilen ekmekler, yumurtalı malzemeye bulanıp çıkarılır, bekletilmeden hemen kızgın yağa atılır. Ekmeklerin iki tarafı nar gibi kızartıldıktan sonra sıcak olarak yenir.
Ekmek Kavurması
Malzemesi:1 adet bayat ekmek, 125 gram margarin, 1 çay bardağı su
Hazırlanışı:
Bayat ekmek parçaları lokma büyüklüğünde doğranır. Tencerede kızartılmış yağ üzerinde kavrulur. Ekmekler kavrulurken bir çay bardağı soğuk su üzerine serpilir. İyice karıştırıldıktan sonra tencerenin kapağı kapatılıp 5 dakika pişirilir. Daha sonra servis yapılır.
Kalacuş
Malzemesi:1 adet bayat ekmek, yarım paket margarin, 3 bardak su, 250 gram yoğurt, 1 baş kuru soğan
Hazırlanışı:
Bayat ekmek, küpler şeklinde bıçakla kesilerek derin bir kaba konulur. Margarin tavada kızdırılır. Soğan, kızgın yağda pembeleşinceye kadar kavrulur. Çalkanarak ayran kıvamına getirilen yoğurt ve su, yağ ve soğanın bulunduğu tavaya ilave edilir. Birkaç dakika kaynatıldıktan sonra, oluşan karışım derin kapta bulunan doğranmış bayat ekmeklerin üzerine dökülür. Kabın kapağı kapatılır. Bir süre ateşin üzerinde tutulur ve hemen servise sunulur.
Siron
Malzemesi: 1 adet bayat pide, yarım paket margarin, 1 bardak su, 2 su bardağı yoğurt
Hazırlanışı:
Kibrit kutusu büyüklüğünde pideler bıçakla kesilir. Tepsiye dik gelecek şekilde dizilir. Dizildikten sonra yarım paket margarin eritilir. 1 bardak su eriyen yağın üzerine dökülür ve kaynatılır. Burada oluşan yağlı su, kesilmiş ve tepsiye dizilmiş pidelerin üzerine dökülür. Daha sonra 2 su bardağı yoğurt çırpılarak bu hazırlanan pidelerin üzerine uygun şekilde yayılarak dökülür. Kabın kapağı örtülerek hafif ateşte ısıtılır ve servise sunulur.
Peynirli bayat ekmek köftesi
Malzeme: 1 bayat ekmek, yarım kalıp beyaz peynir, 1 demet maydanoz, 2 yumurta, 1 adet soğan, tuz, köfte baharı, pul biber
Hazırlanışı:
Bayat ekmek, üzerine su serpilerek nemlendirildikten sonra ufalanır. Ufalanan ekmeğin içerisine yarım kalıp sert beyaz peynir rendelendikten sonra 1 demet maydanoz doğranır; 2 yumurta kırılır; 1 adet orta boy soğan rendelenir; tuz, köfte baharı ve pul biber katılır.
Bu karışım yoğrularak köfte şeklinde parçalara ayrılır. Köfteler önce una, sonra çırpılmış yumurtaya, daha sonra galeta ununa bulanıp kızgın yağda kızartılır.
Bayat ekmekle yapılan tatlılar
Ekmekli puding
Malzemeler: 1 bayat ekmek, 250 gram frenk üzümü, yarım kilo böğürtlen, 1,5 çay bardağı şeker, 1 çay kaşığı vanilya, 1 yemek kaşığı limon suyu
Hazırlanışı:
Ekmeğin kabukları temizlendikten sonra yarısı 1 cm kalınlığında dilimlere ayrılır. Ekmeğin diğer yarısından 8 cm çapında bir yuvarlak kesilir. Yuvarlak parça dibi çiçek şeklinde bir kek kalıbına yerleştirilir. Şeker, böğürtlen, frenk üzümü ve vanilya, üzerlerine limon suyu ilave edilerek 5 dakika kısık ateşte karıştırılır.
Hazırlanan karışım kaba boşaltıldıktan sonra üzerleri ekmek dilimleriyle kaplanır. Üzeri folyo ile sarılıp buzdolabında bir gece dinlendirilir. Kalıp servis tabağına ters çevrilip frenk üzümü, krem şanti ve böğürtlen ile servis yapılır.
Bayat Ekmek Tatlısı
Malzemeler:5-6 dilim bayat ekmek içleri, 2 su bardağı toz şeker, 1 kaşık margarin, 3 adet yumurta, 2 su bardağı süt, 1 adet limon kabuğu rendesi, 1 paket vanilya
Hazırlanışı:
Şekerden iki kaşık ayırıp, kalanı ile kıvamlı şurubu hazırlayınız. Bayat ekmek içlerini sütle ıslatınız. Yumuşayınca ezerek koyu bir bulamaç yapınız. Erimiş yağa yumurtaları katıp, karıştırınız. Sonra bu karışıma ekmekleri ilave ediniz.
Küçük yağlanmış tepsiye karışımı koyup, yayınız. Üzerine ayırdığınız şekerleri dökünüz.Isıtılmış orta hararetli fırında katılaşıncaya kadar pişiriniz.
Fırından çıkarıp, üzerine ılık şurubu dökünüz. İstenilen şekilde kesip, servis yapınız.
Bademli ekmek dilimleri
Malzeme: 1 bayat ekmek, 1 kutu krema, 2 yumurta, tereyağı, bal, badem
Hazırlanışı:
Bayat ekmek dilimleri, krema ve yumurta ile hazırlanan karışıma batırılarak ıslatılır. Islatılmış ekmeklerin iki tarafı da, kızdırılmış tereyağında kızartılır. Kızarmış ekmeklerin üzerine bal sürülür. Servis tabağına dizilen ballı ekmeklerin üzerine kıyılmış badem serpilir.

Dünyada o kadar aç insan varken israf yapmak gerçekten çok acı.

Malesef çöpte o kadar çok ekmek görüyorum ki.Bir kaç kez ben de yaptım ama içim parçalandı şimdi farklı şekilde değerlendiriyorum.